Πατριώτης ναι, εθνικιστής ποτέ...



Δημήτρης Χριστόπουλος* 31.01.18 artinews

Ανάμεσα στην αγάπη για την πατρίδα και στον εθνικισμό υπάρχει η ίδια διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στην ευγένεια της ανθρώπινης αγάπης για ένα ανθρώπινο δημιούργημα και της κτηνώδους ασέλγειας ή της νοσηρής ακολασίας ή του εγωιστικού καπρίτσιου, έγραφε ο φιλόσοφος, ιστορικός και πολιτικός Μπενεντέττο Κρότσε. Πατριωτισμός είναι πολύ απλά το να αγαπάς την πατρίδα σου όπως αγαπάς το σπίτι σου.
Στη Γερμανία ο Γιούργκεν Χάμπερμας ανέπτυξε πριν από μερικά χρόνια την έννοια του συνταγματικού πατριωτισμού, δηλαδή ενός πατριωτισμού που βασίζεται όχι πλέον στην πρόσδεση σε μια κουλτούρα, σε μια εθνική ομάδα και σε μια κοινή μοίρα, αλλά πάνω σε οικουμενικές πολιτικές αξίες -ελευθερία, δημοκρατία, ισότητα- που επικυρώνονται από το σύνταγμα μιας χώρας. Πιο συγκεκριμένα, ο πατριωτισμός εκδηλώνεται με πολλές μορφές: ως συνειδητή και ενεργός πολιτική στράτευση, ως προάσπιση του δημοκρατικού πολιτεύματος, ως εκούσια υπακοή στους νόμους, ως σεβασμός στα μνημεία και στους ιστορικούς τόπους, στις παραδόσεις και την ιστορία, ως αγάπη για τη γλώσσα, ως συμμετοχή στους εθνικούς αγώνες, ως διάθεση όλων των υλικών, ηθικών και πνευματικών δυνάμεων των πολιτών για την ελευθερία και την ευημερία της.
Το 18ο αιώνα, ο Μοντεσκιέ ορίζει την πολιτική αρετή ως αγάπη για την πατρίδα, δηλαδή αγάπη για την ισότητα, εννοώντας ως αγάπη για την πατρίδα την αγάπη για τους νόμους και τους θεσμούς που προστατεύουν την πολιτική ελευθερία. Πατρίδα, εξηγεί η "Εγκυκλοπαίδεια", δεν σημαίνει, όπως το θέλει η τρέχουσα αντίληψη, τον τόπο στον οποίο γεννηθήκαμε, αλλά ένα ελεύθερο κράτος, του οποίου είμαστε μέλη και του οποίου οι νόμοι προστατεύουν την ευτυχία και την ελευθερία μας. Η πατρίδα είναι ακόμη συνώνυμο της δημοκρατίας. Μπορούν να λένε ότι έχουν μια χώρα, εξηγεί ο Ρουσό, αλλά όχι μια πατρίδα, γιατί η πατρίδα υπάρχει μόνο αν υπάρχει η ελευθερία και αν υπάρχουν πολίτες, δηλαδή σε μια δημοκρατία. 
Εάν ο πατριωτισμός είναι "αλήθεια", ο εθνικισμός είναι "επιθυμητική ψευδαίσθηση". Εθνικισμός είναι η προσπάθεια (τάση, κίνηση, ρεύμα) να επιβληθεί με συνέπεια το ιδεολόγημα του έθνους". Να αποκατασταθεί ή να εξυμνηθεί η συνεπής φυλετική ομοιογένεια ή να εξασφαλιστεί φυλετική "καθαρότητα", να επιβληθεί κρατικά ένα "επίσημο" γλωσσικό ιδίωμα, να δημιουργηθεί μια "εθνική ιστορία" έστω και με προκρούστειες αυθαιρεσίες. …Βέβαια, εκτός από τον πολιτικό εθνικισμό που επιδιώκει την επέκταση της εθνικής επιρροής πέρα από τα πολιτικά όρια, υπάρχουν και άλλα είδη εθνικισμού: Ο πνευματικός εθνικισμός που δηλώνει την τάση προς επιβολή του ιδιαίτερου πολιτισμού εντός των ορίων του αποκλείοντας το συγχρωτισμό με άλλα πνευματικά ρεύματα που προέρχονται από την αλλοδαπή. Ο κοινωνικός εθνικισμός που σημαίνει αποκλεισμός από δεσμούς οικογενειακούς και κοινωνικές σχέσεις στοιχείων αλλοεθνών. Ο οικονομικός εθνικισμός ως προτίμηση από το έθνος των αγαθών που παράγει το ίδιο με ταυτόχρονο αποκλεισμό σε προϊόντα άλλων χωρών. Ο θρησκευτικός εθνικισμός που απαιτεί σύμπτωση έθνους και θρησκείας και εκδηλώνεται με τυφλό μίσος ενάντια στους αλλόθρησκους ή σε αυτούς που ανήκουν σε διαφορετική εκκλησία.
Ο πατριωτισμός είναι αγάπη οικουμενικών αξιών, όπως η ελευθερία και οι νόμοι ή το σύνταγμα, ενώ ο εθνικισμός είναι πρόσδεση σε μια ιδιαίτερη κουλτούρα. Ο πατριωτισμός, αποδίδοντας προτεραιότητα στην κοινή ελευθερία, αναγνωρίζει υποχρεωτικά την αξία της ιδιαίτερης κουλτούρας ενός λαού, ενώ ο εθνικισμός, στο βαθμό που θεωρεί την πολιτιστική ενότητα ανώτατη αξία, δεν χρειάζεται την ελευθερία. Εχθροί του πατριώτη είναι η τυραννία και η διαφθορά. Εχθροί του εθνικιστή είναι η διαφορετικότητα ή η πολιτιστική, θρησκευτική, εθνική μόλυνση. Ενώ η πατρίδα για το δημοκρατικό πατριωτισμό δεν μπορεί να συνυπάρχει με την τυραννία και το δεσποτισμό, τίποτα δεν εμποδίζει τον εθνικιστή να ζει την πληρότητα της ιδιαίτερης κουλτούρας του σε ένα δεσποτικό ή τυραννικό καθεστώς. Ο εθνικιστής εξαίρει την καθαρότητα των ηθών ως θεμέλιο του εθνικού μεγαλείου. Ο πατριωτισμός είναι ακριβώς το αντίθετο του θαυμασμού για την πολιτιστική ομοιογένεια και το μεγαλείο του έθνους.
Κοντολογίς, μπορεί και πρέπει να είμαστε πατριώτες, γιατί ο αληθινός πατριωτισμός είναι η βάση εκείνης της πολιτικής αρετής που είναι αναγκαία στη δημοκρατία και γιατί ο πατριωτισμός είναι πιθανόν το πιο ισχυρό αντίδοτο στον εθνικισμό. Αυτό που απαιτείται είναι κατάλληλη αγωγή, ώστε τα πατριωτικά ιδεώδη να είναι ταυτόχρονα και δημοκρατικά ιδεώδη.

(κείμενο διασκευασμένο) *Ο Δ. Χριστόπουλος είναι φιλόλογος και συγγραφέας.

ερωτήσεις – παρατηρήσεις

κατανόηση

  • πώς ορίζει ο Χάμπερμας τον πατριωτισμό; γιατί αυτό φαίνεται καταρχάς αντιφατικό; κατά τη γνώμη σας στενεύει ή διευρύνει την ιδιότητα του πατριώτη η προσέγγιση του γερμανού φιλοσόφου; συμφωνείτε με την προσέγγιση του Χάμπερμας ή όχι και γιατί;

  • ποια είναι η θέση του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού σε σχέση με τον πατριωτισμό; πώς πετυχαίνει ο συγγραφέας να το επιβεβαιώσει;

  • ποιες μορφές εμφανίζει ο εθνικισμός και ποια χαρακτηριστικά έχει η καθεμία; ποιο είναι το κοινό γνώρισμα όλων αυτών των μορφών εθνικισμού;

δομή

  • με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η τέταρτη και η πέμπτη παράγραφος;

  • εντοπίστε στην πέμπτη παράγραφο τους τρόπους μετάβασης από περίοδο σε περίοδο.

παραγωγή λόγου

  • «Ο πνευματικός εθνικισμός που δηλώνει… που ανήκουν σε διαφορετική εκκλησία.»: τεκμηριώστε με παραδείγματα τις διαπιστώσεις του κειμένου.

  • «Εχθροί του πατριώτη είναι η τυραννία και η διαφθορά. Εχθροί του εθνικιστή είναι η διαφορετικότητα ή η πολιτιστική, θρησκευτική, εθνική μόλυνση.» Να σχολιάσετε το απόσπασμα σε μια παράγραφο 70-80 λέξεων

Εσύ, ως μέλος της κοινής γνώμης



Πριν από μερικές δεκαετίες, η ενημέρωση ερχόταν από τις εφημερίδες. Αγόραζες ένα πολυσέλιδο έντυπο επειδή κάτι τραβούσε την προσοχή σου στο πρωτοσέλιδο και έπειτα το κουβαλούσες μαζί σου. Διάβαζες αυτό που σε ενδιέφερε, αλλά στη δίπλα σελίδα υπήρχε και ένα ακόμα άρθρο για κάτι που δεν είχες σκεφτεί ποτέ μέχρι τότε... και του έριχνες και αυτού μια ματιά. Μετά ήρθε το ραδιόφωνο και η τηλεόραση, που είχαν πεπερασμένο χρόνο. Αυτοί ήταν οι πομποί και εσύ ο δέκτης. Για να παρακολουθήσεις κάτι που σε ενδιέφερε έπρεπε να φροντίσεις να είσαι ελεύθερος τη συγκεκριμένη μέρα και ώρα. Οι καναλάρχες είχαν στα χέρια τους την εικόνα και τον ήχο για να παίξουν με τα συναισθήματά σου. Χρησιμοποιούσαν διάσημους (ή έφτιαχναν μερικούς) για να σε κάνουν να νιώσεις την οικειότητα της συναναστροφής με ένα μέρος της κοινωνίας που κανονικά δεν θα τολμούσες ούτε να φανταστείς να μπαίνεις στο σαλόνι τους. Οι πρώτες σειρές που έγιναν παγκόσμιες επιτυχίες παρουσίαζαν τη ζωή των πλουσίων, για να ονειρευτείς και εσύ ότι θα μπορούσες να είσαι ένας από αυτούς. Συμμεριζόσουν τα προβλήματά τους και έβλεπες ότι και η δική τους ζωή ήταν γεμάτη προβλήματα και δυστυχία. […] Μετά ήρθε το διαδίκτυο. Μας είπαν ότι με αυτό θα σταματούσαμε να είμαστε παθητικοί δέκτες και ότι τώρα θα μπορούσαμε να αντιδρούμε στο περιεχόμενο. Αυτό όμως που έγινε ήταν ακριβώς το αντίθετο. Στο διαδίκτυο επικράτησε η Google, που μας έδωσε τη δυνατότητα να ψάχνουμε ακριβώς αυτό που θέλουμε να βρούμε. Αν πιστεύετε στους εξωγήινους ή στον Σώρρα δεν έχετε παρά να κάνετε τη σωστή αναζήτηση και σίγουρα θα βρείτε ακριβώς τις αποδείξεις που χρειάζεστε για να ενισχύσετε την πίστη σας. Τα τελευταία χρόνια ζούμε και μια ακόμα σημαντική αλλαγή. Τα κινητά μας τηλέφωνα έγιναν έξυπνα και πλέον όλοι ενημερώνονται από μια οθονούλα 5 ιντσών, έτσι οι εκδότες προσαρμόζονται μικραίνοντας τα κείμενα, δημιουργώντας μίνι βίντεο ρεπορτάζ των 20 δευτερολέπτων και παρουσιάζοντας ένα νέο είδος εύπεπτης finger food δημοσιογραφίας. Χωρίς βάθος, χωρίς στοιχεία, χωρίς ερωτηματικά και καχυποψία.

Όπως η ανακάλυψη της τυπογραφίας άλλαξε την κοινωνία, έτσι και το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τώρα τα κινητά τηλέφωνα και οι ταμπλέτες ορίζουν το ίδιο το περιεχόμενο της δημοσιογραφίας. Ωστόσο, για πρώτη φορά στα σύγχρονα χρόνια, εκτός από τον τρόπο που ενημερωνόμαστε δημιουργήθηκε ένα ακόμα επίπεδο επιρροής που παράλληλα με την τεχνολογία προκάλεσε μια επιπλέον ουσιαστική αλλαγή στην ταυτότητα της κοινής γνώμης: Τα κοινωνικά δίκτυα.

Τα κοινωνικά δίκτυα είναι μια φοβερή ανακάλυψη. Για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπου υπάρχει μια πραγματική παγκοσμιοποίηση στη δυνατότητα της ενημέρωσής μας (πέραν της κοινωνικής μας δικτύωσης). Ωστόσο, η τραγική υποχώρηση των αξιών της δημοσιογραφίας, η παρατεταμένη καταπίεση της κοινής γνώμης και τα ανθρώπινα ένστικτα οδήγησαν τελικά στη δημιουργία ενός ακόμα υπερόπλου χειραγώγησης με τον δυνατότερο πυροκροτητή στην ιστορία: την ψευδαίσθηση του προσωπικού ελέγχου.
Από την άλλη, η δημοσίευση ψεύτικων ιστοριών και η εμπέδωση του ότι η δημοσίευση μιας ιστορίας δεν την κάνει αυτόματα αληθινή βοήθησε στην έκρηξη της καχυποψίας απέναντι στη δημοσιογραφία και ταυτόχρονα τροφοδότησε τη δημιουργία μιας νέας γενιάς ανθρώπων που εθίστηκαν στην χαλαρή τεκμηρίωση και είναι πια έτοιμοι να πιστέψουν οτιδήποτε. Αν μάλιστα η είδηση περιλαμβάνει κάποια στοιχεία συνωμοσίας, μια αίσθηση ότι οι ισχυροί και οι δημοσιογράφοι του συστήματος δεν θέλουν να μάθετε την αλήθεια, τόσο το καλύτερο για την είδηση, τόσο χειρότερο για τη αλήθεια.

Κώστας Εφήμερος The Press Project 3-9-2016

ερωτήσεις:

Ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαπιστώνει ο αρθρογράφος για κάθε ένα μέσο ενημέρωσης; Προσπαθήστε να τα σταχυολογήσετε σύντομα με τη μορφή σημειώσεων με δικά σας λόγια.

Ποιο από τα μέσα αυτά δείχνει να συμπαθεί περισσότερο; Από πού βγάζετε το συμπέρασμά σας;

Ποια είναι η στάση του απέναντι στα άλλα μέσα ενημέρωσης; Από ποιες γλωσσικές επιλογές που κάνει καταλήγετε στο συμπέρασμά σας;

Τι έχει αλλάξει σύμφωνα με το κείμενο στην εποχή των κοινωνικών δικτύων; Καταγράψτε αυτές τις αλλαγές με μορφή σημειώσεων.

Ο διανοητής Μάρσαλ Μακλούαν (Marshall Macluhan) διατύπωσε τη θεωρία ότι «το μέσο είναι το μήνυμα». Θεωρείτε ότι ο αρθρογράφος επιβεβαιώνει ή απορρίπτει την παραπάνω άποψη; Γράψτε μια παράγραφο 80 περίπου λέξεων εξηγώντας τη θέση σας.

Γράψτε την περίληψη του κειμένου σε 100 περίπου λέξεις.



Η τέχνη της συζήτησης



Π. Μπουκάλας Καθημερινή 8-4-2015
 
Ανάμεσα στα καλά και τα κακά που μοιραζόμαστε με τους αρχαίους είναι και το πάθος για το κουβεντολόι. Ένα πάθος που δεν πέφτει σε λήθαργο ούτε μέσα στις εκκλησίες. Και Μεγάλη Πέμπτη ή Παρασκευή ακόμα, βρίσκει τον τρόπο και ξεμυτίζει φλύαρο, έστω ψιθυριστό. Κι αν πεις και για την Ανάσταση, ο θόρυβός του, έτσι όπως σμίγουν έπειτα από καιρό και χαιρετιούνται φίλοι, συγγενείς και συγχωριανοί, σκεπάζει το «Χριστός Ανέστη» και ανταγωνίζεται τη βοή των βαρελότων.

Από το πάθος της συζήτησης παρακινημένοι οι αρχαίοι, αμελούσαν συχνά τις υποχρεώσεις τους στην εκκλησία του δήμου. Προσέχοντας να μην τους τσακώσουν οι Σκύθες αστυνομούντες, τους κοκκινίσουν τον χιτώνα και πληρώσουν πρόστιμο (τα λέει ο Αριστοφάνης στους «Αχαρνής»), έτρεχαν σε κουρεία, δικαστήρια και λοιπά στέκια για να ανταλλάξουν πληροφορίες και να ασκηθούν στο άθλημα της «κοινωνικής κριτικής», που μερικοί το λένε κουτσομπολιό. Ή, αν ήταν μανιακοί με τα ανέκδοτα και τις σπιρτόζικες ιστορίες, πήγαιναν στον αττικό δήμο των Διομείων, στον «διωρισμένο τόπο», όπου, λέει ο Κοραής, «εσυναθροίζετο η περιβόητος εταιρεία των Διομέων, διά να κοινωνώσιν εις αλλήλους ό,τι τις είχεν ακούσειν, ή πλάσειν νόστιμον». Οι Αθηναίοι, αλλά και οι ξένοι που ζούσαν στην Αθήνα, γράφει ο Παύλος στις «Πράξεις Αποστόλων», για τίποτε άλλον δεν ευκαιρούσαν παρά για να λένε ή ν’ ακούνε κάτι το νέο: «Αθηναίοι δε πάντες και οι επιδημούντες ξένοι εις ουδέν έτερον ευκαίρουν ή λέγειν τι και ακούειν καινότερον». Οταν έφτασε λοιπόν και ο ίδιος στην πόλη, έπιασε συζητήσεις στην αγορά με φιλοπερίεργους επικούρειους και στωικούς φιλοσόφους. Αυτοί, για να μάθουν περισσότερα για την «καινή διδαχή» του «σπερμολόγου», τον οδήγησαν στον Άρειο Πάγο. Ακόμα κι αν δυσπιστούσαν στα όσα περί ενός Θεού και Αναστάσεως έλεγε ο ξένος, δεν ξεχνούσαν τον κανόνα του Επίκουρου: σε μια κοινή φιλοσοφική συζήτηση-αναζήτηση, το μεγαλύτερο κέρδος το έχει όποιος μαθαίνει τα περισσότερα, δηλαδή ο ηττημένος («εν φιλολόγω συζητήσει πλείον ήνυσεν ο ηττηθείς καθ’ ο προσέμαθεν»). Στην τέχνη της συζήτησης λοιπόν, κάθε συζήτησης, νικητής είναι ο φαινομενικά ηττημένος· ο λιγότερο εγωλάτρης.

Αυτήν την προτεραιότητα της ακοής απέναντι στην ομιλία (και πολύ περισσότερο στη φλυαρία ή την κομπορρημοσύνη), που αν δεν γίνει σεβαστή, κανένας διάλογος δεν αποβαίνει γόνιμος, δεν φαίνεται να την έχουμε σε μεγάλη υπόληψη πια. Το βλέπουμε αυτό στις αντιπαραθέσεις στα κανάλια, όπου σχεδόν κάθε απόπειρα συζήτησης εκφυλίζεται ταχύτατα σε παράλληλους μονολόγους βαρηκόων· «νικητής» αναδεικνύεται ο θορυβωδέστερος, ο περισσότερο ερωτευμένος με τον εαυτό του και τη γλώσσα του. Αυτός που αδιαφορεί για τη γνώμη των τύποις συνομιλητών του και το μόνο που τον καίει είναι να την καλύψει συνεχίζοντας αγενέστατα, να μονολογεί μεγαλόφωνα, ακόμα και να ωρύεται. Εδώ ο φαινομενικά νικητής καταντάει ηττημένος.


ερωτήσεις:

1.      ποιο είναι το θέμα του κειμένου;
2.      ποια είναι η θέση του στου αρθρογράφου;
3.      πώς σχολιάζετε τη γλώσσα του κειμένου;
4.      ποια χαρακτηριστικά θεωρείτε ότι καθιστούν το κείμενο άρθρο;
5.      γράψτε την περίληψη του κειμένου σε 100 περίπου λέξεις.

6.      ποιος είναι ο λόγος που επικαλείται τη θρησκευτική ζωή;
7.      ποιος είναι ο λόγος που επικαλείται την αρχαιότητα;
8.      πώς κρίνετε την άποψη του Επίκουρου; συμφωνείτε ή διαφωνείτε και γιατί;
9.      ποιο είναι το βασικό γνώρισμα των σημερινών τηλεοπτικών συζητήσεων;

10.  με ποιο τρόπο αναπτύσσεται η δεύτερη παράγραφος του κειμένου;
11.  ποια είναι η δομή της τελευταίας παραγράφου;
12.  τι είδους νοηματική σχέση έχουν η δεύτερη με την τρίτη παράγραφο;
13.  πώς συνδέονται οι παράγραφοι μεταξύ τους;



Γλώσσα: Κριτήριο αξιολόγησης Α΄ Λυκείου



Κατά τον 19ο αιώνα καλλιεργήθηκε εκτενώς η θεωρητική προσέγγιση ότι οι γλώσσες είναι ζωντανοί οργανισμοί: γεννιούνται, αναπτύσσονται, παρακμάζουν γερνώντας και πεθαίνουν. Αυτή η προσέγγιση της γλώσσας ως ζωντανού οργανισμού,  ζει και βασιλεύει μέχρι τις μέρες μας και μάλιστα βρίσκεται πίσω από την πλειοψηφία των σύγχρονων μη-επιστημονικών απόψεών μας για τη γλώσσα. Έτσι, αναπόφευκτα, βρίσκεται και πίσω από αρκετές παρανοήσεις και παρεξηγήσεις για τη γλώσσα.
Λέμε συχνά πως τα ελληνικά έχουν «εξελιχθεί» σε ένα άρτιο εργαλείο φιλοσοφικής έκφρασης ή τα λατινικά σε μέσο εναργούς διατύπωσης νόμων και του Δικαίου, περίπου όπως λέμε ότι οι γάτες έχουν οξεία όραση για να κυνηγούν στο σκοτάδι και οι αράχνες υφαίνουν ιστούς για να παγιδεύουν και να καταβροχθίζουν έντομα. Παράλληλα, πολλοί αντιπαραθέτουν τη σαφήνεια, καθαρότητα και ακρίβεια της αγγλικής γλώσσας με την ποιητική καταχνιά της γαλλικής γλώσσας, την πολύσημη πολυπλοκότητα και την πρισματική εξακτίνωση των νοημάτων της. Στην πραγματικότητα όμως αντιπαραθέτουν δύο διαφορετικούς τρόπους έκφρασης που, με λίγη ή περισσότερη καλλιέργεια κι εξάσκηση, μπορούν να λειτουργήσουν σε οποιαδήποτε γλώσσα
Ουσιαστικά, οποιαδήποτε φυσική γλώσσα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για οποιαδήποτε επικοινωνιακή λειτουργία. [..] Έτσι, από καταβολής γλώσσας, διάφορα θέματα ορολογίας λύνονται, χονδρικά μιλώντας, με τρεις τρόπους: μπορεί οι ομιλητές της γλώσσας να επινοήσουν καινούργιους κατάλληλους όρους, όπως οι ελληνικοί όροι ‘βιομηχανία’ και ‘υπουργός’ που απέδωσαν τα ‘industrie’ και ‘ministro’. Άλλοτε, συνηθέστατα, οι ομιλητές καταφεύγουνε στον δανεισμό των κατάλληλων όρων από μια γλώσσα που ήδη τους διαθέτει (όπως, λόγου χάρη, το ελληνικό ‘music / Musik / musique…). Τέλος, υπάρχει πάντα η δυνατότητα χρήσης κατάλληλων περιφράσεων. Έτσι, προσπαθώντας να αποδώσουμε τον όρο ‘frustration’ στα ελληνικά ή ‘φιλότιμο’ στα αγγλικά, αντί για μια κατά λέξη μετάφραση θα προτιμήσουμε να καταφύγουμε σε κάποια κατάλληλη περίφραση.
Συνεπώς, αντίθετα με τα φυτά και τα ζώα των οποίων οι ρίζες, τα φύλλα, τα βράγχια, οι προβοσκίδες, τα λέπια, το χρώμα του φτερώματος ή οι οπλές καθορίζουν με σαφήνεια και αυστηρότητα πώς θα αναπτυχθούν, πού θα επιβιώσουν, πώς θα τραφούν και πώς θα αναπαραχθούν, οι ανθρώπινες γλώσσες είναι πεπερασμένα αλλά ευέλικτα τυπικά συστήματα με άπειρη εκφραστική δυνατότητα: ό,τι μπορεί να λεχθεί σε μία γλώσσα, μπορεί να ειπωθεί και σε μια οποιαδήποτε άλλη
Ο τρόπος θεώρησης της γλώσσας ως ζωντανού οργανισμού έχει επηρεάσει βαθύτατα και τη μη-επιστημονική στάση απέναντι στη γλωσσική αλλαγή. Λένε  ότι η γλωσσική αλλαγή συνιστά φθορά, παρακμή, αλλοίωση, κατάπτωση μιας γλώσσας.

Φοίβος Παναγιωτίδης, Μίλα μου για γλώσσα. Μικρή εισαγωγή στη γλωσσολογία σ. 87 (διασκευή)
Παρατηρήσεις:

1.      Να απαντήσετε με τη μεγαλύτερη δυνατή συντομία στα παρακάτω ερωτήματα:
Ποιο είναι το θέμα του κειμένου;
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

Ποια είναι η θέση του συγγραφέα;
______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

10 μονάδες

2.      Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σύμφωνα με το κείμενο σωστές (Σ) και ποιες λάθος (Λ); Δεν χρειάζεται να διορθώσετε τις λανθασμένες.

·         Κάθε γλώσσα έχει τις δικές της επικοινωνιακές αρετές.
·         Η αντίληψη που θεωρεί τη γλώσσα ζωντανό οργανισμό είναι αντιεπιστημονική.
·         Οι ζωντανοί οργανισμοί επιβιώνουν με τρόπο παρόμοιο με αυτόν των γλωσσών.
·         Η γλωσσική αλλαγή δεν αποτελεί κίνδυνο για τις γλώσσες.
·         Το γεγονός ότι κάποιες λέξεις της ελληνικής δεν μπορούν να μεταφραστούν μονολεκτικά σε άλλες γλώσσες δείχνει τον πλούτο της γλώσσας μας.
25 μονάδες

3.      Να χρησιμοποιήσετε τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου σε οποιαδήποτε μορφή θέλετε (χρόνο, πρόσωπο, αριθμό, γένος) για να σχηματίσετε δικές σας προτάσεις:
α.
β.
γ.
δ.
ε.
25 μονάδες

4.      Διαβάστε τη δεύτερη, την τρίτη και τέταρτη παράγραφο του κειμένου και επιλέξτε από τους τρόπους που σας δίνονται παρακάτω αυτόν με τον οποίο κυρίως αναπτύσσεται η καθεμιά ξεχωριστά.
Αίτιο-αποτέλεσμα, παραδείγματα, αιτιολόγηση, σύγκριση-αντίθεση, διαίρεση, ορισμός, αναλογία (παρομοίωση-παραλληλισμός)

2η:
3η:
4η:
15 μονάδες

5.      Διαβάστε την παρακάτω άποψη και προσπαθήστε σε μία παράγραφο 80-100 λέξεων περίπου να αποδείξετε ότι δεν ισχύει.
«Η γλώσσα και γενικότερα η έκφραση των νέων σήμερα, δείχνει να έχει περιοριστεί σημαντικά, και ενώ υπάρχουν πολυάριθμοι τρόποι, για  να καλλιεργηθεί και να ακμάσει, καμία ενέργεια δεν λαμβάνεται. Πρόκειται για φθορά που θα οδηγήσει την ελληνική στο θάνατο.»
25 μονάδες
____________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________